Gemeentelijke ICT-kosten stijgen. Weet je wel waar je voor betaalt?

Stijgende ICT-kosten voelen als een gegeven: licenties worden duurder, cloud is de norm en goed personeel kost geld. Toch is er een vraag die veel gemeenten lastig kunnen beantwoorden, namelijk waar dat geld precies naartoe gaat. En daarmee ook: waar je nog kunt sturen.

Gemeentelijke ICT-kosten: wat de ICT Benchmark Gemeenten laat zien

Adviesbureau M&I/Partners publiceerde in september 2026 het trendrapport ICT Benchmark Gemeenten 2026 (boekjaar 2025). Dit zijn de belangrijkste cijfers op een rij:

Daarnaast laat het rapport zien wat erachter zit. Bij software gaat het om uitgebreidere Microsoft-licenties (denk aan Microsoft 365 E5 en Copilot), de overstap naar moderne ERP-systemen en hogere uitgaven in het sociaal domein. Bij personeel spelen cao-afspraken en een groei van het aantal IT- en IV-medewerkers mee. De infrastructuurkosten daalden juist, voor het eerst sinds 2021, met € 4,40 naar € 14 per inwoner.

SaaS en gemeentelijke ICT-kosten: het beheer verhuist, de verantwoordelijkheid niet

Met SaaS regelt de leverancier de techniek. Wie bij welke gegevens kan, blijft echter jouw zaak. Bovendien betekent meer applicaties ook meer accounts, meer autorisaties en meer externe partijen die toegang hebben of krijgen. Dat vraagt om meer regie, niet om minder.

Je ziet die beweging ook terug in de personeelsopbouw. Het aantal technisch beheerders neemt af, terwijl gemeenten meer functioneel beheerders en regiefuncties aannemen. Regiefuncties groeiden volgens het rapport van 0,9 naar 3,2 fte per 100.000 inwoners. Regie voeren zonder zicht op identiteiten en autorisaties blijft dus sturen op gevoel.

Vijf vragen over gemeentelijke ICT-kosten die je met cijfers moet kunnen beantwoorden

Bestuurders en informatiemanagers hebben antwoorden nodig op deze vijf vragen. Klap ze open en test jezelf: kun je ze onderbouwen, of blijft het bij “dat denken we”?

Is je antwoord meer dan eens “dat denken we”? Dan stuur je op aannames, en dus ook op kosten die je niet kunt verklaren.

Grip op gemeentelijke ICT-kosten begint met meten

Goede regie begint met feiten. Een onafhankelijke IAM-scan brengt identiteiten, autorisaties, processen en applicaties in kaart. Daarmee krijg je een objectieve basis voor besluiten en prioriteiten. Dit maakt de scan onder andere zichtbaar:

• Actieve en verweesde accounts: accounts van vertrokken medewerkers die nog toegang hebben, en soms nog een licentie.
• Te ruime of risicovolle autorisaties: rechten die zich door de jaren hebben opgestapeld, los van wat iemand nodig heeft.
• Gast- en leveranciersaccounts: wie van buiten de organisatie bij je systemen kan, en of dat nog klopt.
• In-, door- en uitstroomprocessen: of wijzigingen vlot en foutloos verlopen, of handmatig en te laat.
• Compliance- en auditrisico's: waar je bij een audit of toezichtsvraag niet kunt aantonen wie wat mag.
• Kansen in licenties en applicaties: licenties die je betaalt maar niet gebruikt, en applicaties met overlap.

Wat een scan wél en niet oplost

Kostenbeheersing begint met transparantie. Organisaties betalen regelmatig voor accounts en licenties die niemand meer gebruikt, of voor beheerprocessen die te veel handwerk kosten. Maak je dat zichtbaar, dan kun je direct verbeteren. Toch is het eerlijk om te benoemen wat je wel en niet mag verwachten.

Dit kan een scan opleveren

• Lagere licentiekosten, waar accounts of licenties ongebruikt blijken.
• Minder handmatige beheerlast in in-, door- en uitstroom.
• Snellere afhandeling van wijzigingen.
• Betere inzet van schaarse IT-capaciteit.
• Lagere audit- en herstelkosten.

Dit lost een scan niet op

• Stijgende personeelskosten door cao-afspraken.
• Prijsverhogingen en vaste drempelbedragen van leveranciers.
• Een kant-en-klaar besparingspercentage.

Security en compliance volgen uit inzicht

Sinds 15 augustus 2026 geldt de Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse uitwerking van NIS2. Gemeenten vallen daar als essentiële entiteit onder. Je hebt daardoor een zorgplicht voor digitale veiligheid, een meldplicht voor significante incidenten en een registratieplicht. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur houdt toezicht, en ook bestuurders dragen verantwoordelijkheid.

BIO2 is het normenkader waarmee je die maatregelen gestructureerd en aantoonbaar invult. Weet je wie toegang heeft tot welke systemen en gegevens, dan heb je meteen het fundament voor informatiebeveiliging én voor audits en accountantscontroles. Compliance wordt dan geen momentopname, maar een beheerst proces.

Gemeentelijke ICT-kosten als bestuurlijk vraagstuk

Identity & Access Management is al lang geen technisch onderwerp meer. Het is een instrument om grip te krijgen op digitale dienstverlening, risico's, leveranciers en kosten, en het werkt twee kanten op: veiliger én efficiënter.

Bij IAM in control helpen we organisaties met IAM-scans, volwassenheidsassessments, IAM-governance, compliance-vraagstukken en implementaties van moderne IAM-oplossingen. Wil je daarnaast je autorisaties zelf op orde brengen? Lees dan hoe we dat aanpakken met Baseline Autorisatie Management. Onze aanpak levert meetbare inzichten, praktische adviezen en verbeteringen die je kunt aantonen.

Veelgestelde vragen

Tot slot

Wil je weten waar jouw organisatie staat op het gebied van IAM, governance, autorisatiebeheer en compliance? Wij maken identiteiten, toegangsrechten, processen en risico's inzichtelijk voor gemeenten en andere publieke organisaties. Zo ontstaat een concreet verbeterpad voor kosten, security en auditability.